42CrMo4 (oznaczenie liczbowe 1.7225) to najpopularniejsza stop chromowo-molibdenowy w polskim przemyśle — standard dla wałów korbowych, osi samochodowych, trzpieni pras, kół zębatych dużych modułów. Charakterystyczna mieszanka 1% chromu i 0,25% molibdenu zapewnia dobrą hartowność w głębi przekroju do 150 mm — dlatego 42CrMo4 zastępuje C45 tam, gdzie wał jest grubszy niż 50 mm.
Skład chemiczny 42CrMo4
| Pierwiastek | Zakres [%] |
|---|---|
| Węgiel (C) | 0,38–0,45 |
| Chrom (Cr) | 0,90–1,20 |
| Molibden (Mo) | 0,15–0,30 |
| Mangan (Mn) | 0,60–0,90 |
| Krzem (Si) | ≤ 0,40 |
| Fosfor (P) | ≤ 0,025 |
| Siarka (S) | ≤ 0,035 |
Właściwości po ulepszeniu cieplnym
42CrMo4 dostarczany jest najczęściej w stanie ulepszonym cieplnie (+QT — quenched and tempered). Hartowanie w oleju z 840–870 °C + odpuszczanie wysokotemperaturowe 540–680 °C.
| Parametr | Wartość (stan +QT, ⌀ do 100 mm) |
|---|---|
| Rm | 1 000–1 200 MPa |
| Re | min. 700 MPa |
| Wydłużenie A5 | min. 11% |
| Udarność KV przy +20 °C | min. 35 J |
| Twardość HB | 300–350 |
Hartowność w głębi przekroju
Kluczowa przewaga 42CrMo4 nad C45 to hartowność — zdolność do uzyskania pełnej twardości nie tylko na powierzchni, ale w głębi materiału. Dla 42CrMo4 głębokość pełnego zahartowania (HRC min. 45) wynosi:
- W wodzie: do ⌀ 80 mm
- W oleju (standardowy proces): do ⌀ 120–150 mm
- Na powietrzu (izotermiczne): do ⌀ 40 mm
Dla porównania: C45 hartowany w wodzie daje głębokość tylko do ⌀ 20 mm. To właśnie z tego powodu 42CrMo4 jest wyborem do wszystkich wałów i osi o średnicach powyżej 50 mm, które muszą pracować pod obciążeniem zmęczeniowym.
Zastosowania 42CrMo4
- Wały korbowe silników tłokowych — sprężarek, pomp, silników spalinowych
- Osie samochodów ciężarowych i maszyn budowlanych
- Trzpienie pras hydraulicznych i mechanicznych — do 1 000 t
- Koła zębate dużych modułów — przekładnie planetarne, reduktory przemysłowe
- Śruby o najwyższej klasie wytrzymałości — 10.9 i 12.9
- Elementy lotnicze i obronne — warianty „aerospace grade” z zaostrzonymi tolerancjami
Dostępność w Hurtstali
Pręty 42CrMo4 od ⌀ 20 do ⌀ 300 mm, długość 6 m. Stan dostawy najczęściej walcowany (+AR) lub ulepszony cieplnie (+QT) — do wyboru przy zamówieniu. Blacha 42CrMo4 dostępna w grubościach 10–80 mm na zamówienie, termin 1–2 tygodnie z huty. Do każdej partii atest hutniczy 3.1 z pełną analizą składu chemicznego i próbami mechanicznymi.
Czy 42CrMo4 to ta sama stal co 1.7225?
Tak. 42CrMo4 to oznaczenie symbolowe wg PN-EN 10027-1, a 1.7225 to oznaczenie liczbowe wg PN-EN 10027-2. Oba oznaczenia identyfikują ten sam gatunek stopowej stali chromowo-molibdenowej. Amerykański odpowiednik: AISI 4140 (minimalne różnice w zakresach składu).
Czy 42CrMo4 można spawać?
Technicznie tak, ale bardzo trudno. Wysoka zawartość węgla (do 0,45%) i stopów skutkuje twardą, kruchą strefą wpływu ciepła po spawaniu. Wymagane jest staranne podgrzewanie do 300–400 °C, materiały dodatkowe dopasowane składem (np. elektrody E514), i powolne chłodzenie. Dla konstrukcji spawanych praktycznie się nie stosuje — 42CrMo4 jest stalą maszynową, nie konstrukcyjną.
Ile kosztuje pręt 42CrMo4?
Cena prętów 42CrMo4 w stanie ulepszonym cieplnie w 2025 r.: 10–15 zł/kg netto, zależnie od średnicy i stanu dostawy. Pręty w stanie walcowanym są tańsze o 15–20%, ale klient ponosi koszt dodatkowego ulepszenia cieplnego we własnym zakresie. W praktyce większość warsztatów zamawia +QT od razu.
42CrMo4 czy 34CrNiMo6 — co lepsze?
34CrNiMo6 ma wyższą wytrzymałość zmęczeniową (dzięki niklowi) i lepszą udarność, ale kosztuje 30–50% więcej niż 42CrMo4. Wybiera się ją do elementów lotniczych, wałów generatorów, dużych przekładni okrętowych. 42CrMo4 to standard przemysłowy — dla 90% typowych wałów wystarcza i jest optymalna cenowo.