Atest 3.1 stali to dokument hutniczy poświadczający zgodność partii stali ze specyfikacją zamówienia. Jest wydawany przez hutę, która wyprodukowała materiał, na podstawie badań konkretnej wytopu — stąd jego wysoka wartość dowodowa. W polskim obrocie hurtowym atest 3.1 jest dziś standardem przy wszystkich zamówieniach powyżej stali ogólnobudowlanej.
Podstawa prawna — norma EN 10204
Rodzaje dokumentów kontroli wyrobów metalowych reguluje europejska norma EN 10204 „Wyroby metalowe — Rodzaje dokumentów kontroli” (polski odpowiednik: PN-EN 10204). Norma rozróżnia cztery typy dokumentów, od najsłabszego do najmocniejszego:
| Typ | Nazwa | Kto wystawia | Podstawa |
|---|---|---|---|
| 2.1 | Deklaracja zgodności z zamówieniem | Producent | Bez badań |
| 2.2 | Atest | Producent | Wyniki badań nieokreślonych wyrobów tego rodzaju |
| 3.1 | Świadectwo odbioru 3.1 | Producent (niezależny odbiór wewnątrzzakładowy) | Wyniki badań dokonanych na wyrobach dostarczanych |
| 3.2 | Świadectwo odbioru 3.2 | Producent + odbiorca lub zewnętrzny inspektor | Badania z udziałem strony trzeciej |
Co zawiera atest 3.1
Pełne świadectwo odbioru 3.1 to zwykle 1–2 strony A4 z następującymi informacjami:
- Dane producenta i odbiorcy — huta, numer zamówienia, data
- Oznaczenie wytopu (heat number) — jednoznaczny identyfikator odlewanej partii
- Norma wyrobu — np. PN-EN 10025-2 dla stali konstrukcyjnej
- Gatunek stali — np. S355J2+N
- Wymiary i liczba sztuk — grubość × szerokość × długość, łączna masa
- Skład chemiczny — analiza wytopu (ladle analysis): C, Mn, P, S, Si, Cu, V, N, Al, Cr, Mo, Ni, Ti, Nb
- Właściwości mechaniczne — granica plastyczności Re, wytrzymałość Rm, wydłużenie A5, udarność KV przy określonej temperaturze
- Dodatkowe badania jeśli zamówione — ultradźwięki, stan powierzchni, węzeł spawu
- Znakowanie wyrobu — numer wytopu wybity na blasze/prętie
- Podpis i pieczęć osoby odpowiedzialnej za kontrolę (zwykle dział jakości huty)
Kiedy atest 3.1 jest wymagany
Atest 3.1 jest obowiązkowy w następujących zastosowaniach:
- Konstrukcje spawane klasy EXC2, EXC3, EXC4 wg normy EN 1090-2 — hale, mosty, żurawie, konstrukcje nośne budynków wielokondygnacyjnych
- Urządzenia ciśnieniowe podlegające dyrektywie PED 2014/68/UE — zbiorniki, rurociągi gazowe, wymienniki ciepła
- Budownictwo mostowe — wymogi GDDKiA w zakresie stali konstrukcyjnej
- Dostawy dla firm z systemem ISO 9001 — audyt jakościowy wymaga dokumentacji materiałowej
- Kotły i zbiorniki ciśnieniowe wg ASME — w eksporcie za ocean
Dla stali ogólnobudowlanej (płoty, balustrady, garaże blaszane, drobne konstrukcje wsporcze) atest 3.1 nie jest formalnie wymagany — wystarczy dokument 2.2. W praktyce jednak większość polskich hurtowni załącza 3.1 do każdej sprzedaży, bo nie generuje to dodatkowego kosztu (huta i tak wydaje 3.1 domyślnie dla wszystkich wytopów).
3.1 vs 3.2 — czy potrzebujesz „mocniejszego”
Atest 3.2 różni się od 3.1 tylko jednym — udziałem niezależnej strony trzeciej w procesie odbioru. W praktyce 3.2 wystawia się, gdy:
- wymaga tego specyfikacja zamawiającego (np. TÜV, Bureau Veritas, DNV dla konstrukcji morskich)
- kontrakt przewiduje obecność inspektora strony trzeciej przy odbiorze partii
- materiał idzie na urządzenia wymagające notyfikacji — np. zbiorniki ciśnieniowe z ryzykiem klasy III lub IV wg PED
Atest 3.2 jest droższy o 100–400 zł za wytop (koszt inspektora + biurokracja). Dla 95% konstrukcji stalowych w Polsce wystarczy 3.1 — 3.2 zamawia się tylko wtedy, gdy wymaga go konkretny dokument techniczny zlecenia.
Jak otrzymać atest 3.1 przy zakupie
W Hurtstali załączamy atest 3.1 do każdej sprzedanej tony — dokument jest przechowywany w naszym systemie przez 10 lat od zakupu. Jeśli zaginie Ci oryginał, wyślemy duplikat w ciągu 24 godzin na zapytanie e-mailowe. Przy większych kontraktach (powyżej 20 ton) atest przesyłamy w formie PDF przed rozpoczęciem dostawy, żeby biuro projektowe lub inspekcja budowlana mogły zweryfikować dane wytopu.
Przy zamówieniu pamiętaj o podaniu trzech informacji: (1) gatunek stali, (2) norma wyrobu (np. PN-EN 10025-2), (3) rodzaj wymaganego dokumentu kontroli (2.2 / 3.1 / 3.2). Brak wskazania rodzaju atestu w zamówieniu to jeden z najczęstszych powodów opóźnień — hurtownia wtedy domyślnie wysyła 3.1, ale niektóre specyfikacje TÜV wymagają wcześniejszego uzgodnienia.
Czy atest 3.1 jest płatny dodatkowo?
Nie. Świadectwo odbioru 3.1 jest wydawane przez hutę standardowo dla całości produkcji — nie ma osobnej opłaty przy zakupie w hurtowni, która kupuje stal z atestem. Dodatkowy koszt pojawia się tylko przy atestach 3.2 z niezależną inspekcją (100–400 zł/wytop).
Ile czasu musi być przechowywany atest 3.1?
Norma EN 10204 nie określa bezpośrednio. W praktyce biura projektowe wymagają dostępu do atestów przez cały cykl życia konstrukcji nośnej — czyli minimum przez okres użytkowania obiektu. W polskiej praktyce budowlanej zwyczajowo 10 lat od oddania do użytku, dla obiektów infrastrukturalnych bez ograniczenia.
Czy mogę przerobić blachę z atestem 3.1 bez utraty certyfikacji?
Samo cięcie, gięcie czy wiercenie nie unieważnia atestu — zmieniają się tylko wymiary, nie właściwości materiału. Natomiast spawanie z innym materiałem wymaga już dokumentacji WPS/PQR (Welding Procedure Specification), a obróbka cieplna może zmienić właściwości mechaniczne — wtedy dla gotowego wyrobu potrzebny jest nowy dokument.
Co zrobić, gdy dostawca nie chce dać atestu 3.1?
Oznacza to albo że stal została kupiona bez atestu (w takim wypadku nie można go wystawić po fakcie), albo że dostawca stracił oryginał. Brak atestu 3.1 przy zamówieniu konstrukcji spawanej wyższej klasy EXC2+ oznacza, że materiał nie może być użyty — w praktyce trzeba wrócić do uzgodnionego dostawcy lub zamówić nową partię.